آیا به نقطه شروع بازگشتیم؟ آمریکا و ایران در آستانه توافقی نو
یازده سال پس از توافق هسته‌ای برجام و هشت سال پس از خروج دونالد ترامپ از آن، آمریکا و ایران بار دیگر پشت میز مذاکره نشسته‌اند. اما این بار، نه توافقی جامع و ۱۸۰ صفحه‌ای، بلکه «تفاهم‌نامه‌ای ۱۴ ماده‌ای» در میان است که بسیاری از کارشناسان آن را «بازگشت به نقطه صفر» می‌نامند .
تفاهم‌نامه‌ای که روز چهارشنبه به امضای الکترونیکی روسای‌جمهور دو کشور رسید ، قرار است جمعه در سوئیس نهایی شود . این سند که با میانجی‌گری پاکستان و قطر حاصل شده، شامل آتش‌بس دائمی در تمام جبهه‌ها، بازگشایی تنگه هرمز و لغو محاصره دریایی ظرف ۳۰ روز، و برنامۀ بازسازی ۳۰۰ میلیارد دلاری برای ایران است . اما هسته‌ای که جنگ فوریه بر سر آن آغاز شد – برنامه اتمی ایران – به «دور دوم مذاکرات» در بازۀ ۶۰ روزه موکول شده است .
مارک فینود، پژوهشگر مرکز سیاست امنیتی ژنو، دراین‌باره می‌گوید: «زمان‌بندی ۶۰ روزه فقط در صورتی واقع‌گرایانه است که هدف، بازگشت به چیزی شبیه برجام باشد؛ اما اگر هدف فراتر رود، غیرممکن است» . چالش اصلی اما وضعیت ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصدی ایران است؛ موادی که کارشناسان می‌گویند برای ساخت ۱۰ کلاهک هسته‌ای کافی است . گزارش‌ها حاکی است ایران پیش از امضای تفاهم، تونل‌های حاوی اورانیوم خود را در اصفهان منفجر کرده و بمب‌گذاری کرده تا دستیابی به آن را برای آمریکا دشوار کند .
ترامپ اما در حاشیۀ نشست سران جی۷ در فرانسه، لحنی دوپهلو داشت. او تفاهم‌نامه را «قوی و خوب» خواند، اما هشدار داد: «اگر خوشم نیاید، برمی‌گردیم به شلیک کردن... اگر رفتار نکنند، برمی‌گردیم تا بمب‌ها را روی سرشان بیندازیم» . این درحالی‌است که معاون‌اول او، جی‌دی ونس، در دفاع از توافق گفت: «برنامه هسته‌ای ایران نابود شده است. این توافق، برعکس برجام، هیچ پولی به ایران نمی‌دهد مگر اینکه کاری انجام دهند» .
منتقدان اما این تفاهم را «برجام-لایت» یا حتی «سند تسلیم» می‌خوانند که تعهدات فوری آمریکا (از رفع تحریم‌ها تا آزادسازی دارایی‌ها) را با قول‌های مبهم ایران معاوضه کرده است . سناتور لیندسی گراهام، از متحدان ترامپ، با صراحت گفت: «یک توافق خوب چه شکلی است؟ بدون غنی‌سازی. خواهیم دید که می‌توانیم به آن برسیم یا نه» .
پاسخ به اینکه آیا «به نقطه شروع بازگشته‌ایم»، شاید در ۶۰ روز آینده روشن شود؛ روزهایی که در آن، سرنوشت اورانیوم ایران و اعتماد دوسویه، بر سرِ یک تفاهم‌نامۀ شکننده، سنگینی می‌کند.